عرضه اولیه چیست؟

عرضه اولیه معادل فارسی اصطلاح «Initial Public Offering» یا «IPO» است و منظور از آن اولین باری است که بخشی از سهام یک شرکت در بازار بورس و به شکل عمومی عرضه می‌شود. در واقع با عرضه‌های اولیه سهام یک شرکت در بازار بورس، آن شرکت از حالت سهامی خاص خارج و به یک شرکت سهامی عام تبدیل می‌شود و بعد از آن همه مردم می‌توانند سهام آن شرکت را از طریق بازار بورس خریدوفروش کنند.

دلیل استقبال از عرضه اولیه چیست؟ دلیل استقبال سهامداران خرد از عرضه‌های اولیه این است که قیمت سهام شرکت‌هایی که برای اولین‌بار در بازار بورس یا فرابورس عرضه می‌شوند معمولاً در کوتاه‌مدت رشد مناسبی دارد و همین موضوع باعث می‌شود سهامداران با خرید سهام این شرکت‌ها بازدهی مناسبی در کوتاه‌مدت داشته باشند.

 

چرا قیمت سهام عرضه اولیه رشد می‌کند؟

دلیل رشد سهام عرضه اولیه را باید در شرایط پذیرش شرکت‌ها در بازار بورس یا فرابورس جست‌وجو کنیم. توضیح همه این شرایط از حوصله این مطلب بیرون است، اما مثلاً یکی از شرایط پذیرش شرکت‌ها در بورس این است که شرکت باید سودآور باشد و امکان سودآوری در آینده هم وجود داشته باشد و شرکت زیان انباشته نداشته باشد. برای پذیرش در بازار فرابورس هم شرکت باید طرح توجیهی تأییدشده از سوی هیئت‌مدیره داشته باشد که نشان‌دهنده چشم‌انداز روشنی از سودآوری فعالیت‌های شرکت باشد. طبیعی است که سهام چنین شرکت‌هایی معمولاً در بلندمدت هم می‌تواند سودآوری مناسبی داشته باشد (مگر اینکه اتفاقی پیش‌بینی‌نشده باعث شود وضعیت سودآوری شرکت تغییر کند) و خرید آن برای اهالی بازار جذابیت دارد.

 

چقدر باید برای عرضه اولیه کنار بگذاریم؟

عرضه اولیهمعمولاً خرید عرضه‌های اولیه به نقدینگی زیادی نیاز ندارد (مگر در مواردی که شرکت‌های بزرگی مانند شستا عرضه می‌شوند) و پیشنهاد ما این است که سعی کنید با پول خرد حسابتان در عرضه‌های اولیه شرکت کنید. در ضمن اگر می‌خواهید اعصاب و روان‌تان آسوده باشد، سراغ کارگزاری‌های خلوت‌تری بروید که زیرساخت بهتری دارند و در روزهای عرضه اولیه با قطعی مواجه نمی‌شوند. چون برای این عرضه‌ها معمولا همه سهامداران (حدود ۴ و نیم میلیون سهامدار) حضور دارند و شلوغ‌ترین و نفسگیرترین روزهای بورس را رقم می‌زنند.

 

نحوه اطلاع از زمان عرضه اولیه

خب راحت‌ترین و سرراست‌ترینش همینجاست! اما بد نیست بدانید اطلاعیه‌های عرضه اولیه را شرکت‌های بورس و فرابورس منتشر می‌کنند. شما هم می‌توانید با مراجعه به بخش اطلاعیه‌های شرکت بورس و فرابورس در جریان این اطلاعیه‌ها قرار بگیرید. اما شاید پیدا کردن اطلاعیه‌های عرضه اولیه در این صفحه‌ها و تجزیه و تحلیل آن‌ها برای افراد تازه‌کار کمی دشوار باشد. برای همین، عرضه اولیه در رده را راه انداخته‌ایم. اینجا ما سعی می‌کنیم از همین منابع، آخرین اطلاعیه‌های عرضه‌های اولیه را اطلاع‌رسانی کنیم و از همه مهم‌تر، میزان تقریبی نقدینگی موردنیاز را هم محاسبه و اعلام کنیم.

در روز عرضه اولیه که معمولاً چهارشنبه‌ها و جدیداً سه‌شنبه‌هاست، ساعت ثبت سفارش از طریق پیام ناظر به اطلاع سهامداران می‌رسد. در حال حاضر روال کار این است که معمولاً ثبت سفارش عرضه‌های اولیه از ساعت هفت‌ونیم صبح آغاز می‌شود.

 

انواع عرضه اولیه چگونه است؟

شاید بورس‌بازهای حرفه‌ای سریع بگویند که روش‌های عرضه عمومی به روش ثبت دفتری، عرضه عمومی به روش حراج و عرضه عمومی به روش قیمت ثابت ارائه می‌شد ولی ما اینجا از روش‌های رایجی که وجود دارد و در بازار سرمایه و اوراق بهادار ایران استفاده می‌شود، صحبت می‌کنیم.

بوک بیلدینگ یا ثبت سفارش

در حال حاضر عرضه اولیه سهام شرکت‌های تازه‌وارد به روش ثبت سفارش یا بوک بیلدینگ انجام می‌گیرد. در این روش ابتدا در اطلاعیه عرضه اولیه سهام شرکت مشخص می‌شود که هر شخص حقیقی یا حقوقی حداکثر برای چه تعداد سهم می‌تواند اقدام کند. یک بازه قیمتی هم به‌عنوان سقف و کف قیمت خرید در نظر گرفته می‌شود که تقریباً همیشه سقف قیمتی اهمیت دارد و همه خریداران در همین سقف قیمتی اقدام به خرید می‌کنند.

در روز عرضه اولیه هم چند ساعت فرصت در نظر گرفته می‌شود تا خریداران در این بازه زمانی سفارش خودشان را وارد کنند. بعد از پایان دوره ثبت سفارش، سفارش‌های ثبت شده تجمیع می‌شود و تعداد سهام قابل عرضه به‌شکل مساوی بین خریداران تقسیم می‌شود. در این روش هرچه تعداد خریداران بیشتر باشد، به هر یک از خریداران سهام کمتری خواهد رسید. اما نکته خوبش این است که اگر سفارش‌تان را در بازه زمانی اعلام شده (فرقی نمی‌کند زودتر اقدام کنید یا دیرتر) وارد سامانه معاملات کنید، حتماً موفق به خرید عرضه اولیه خواهید شد.

روش ثبت سفارش یا بوک‌بیلدینگ چند سالی است که در بازار بورس ایران باب شده و فعلاً به نظر هم نمی‌رسد این روش تغییر کند. پیش از این، برای عرضه‌های ابتدایی از روش حراج استفاده می‌شد که در آن روش، روز و ساعت خاصی برای ارائه سهام شرکت تازه‌وارد اعلام می‌شد و خریداران رأس آن ساعت سفارش خودشان را وارد سامانه معاملات می‌کردند. در روش حراج اولویت خرید با کسانی بود که سفارش خودشان را زودتر وارد می‌کردند و کسانی که دیرتر اقدام به این کار می‌کردند ممکن بود موفق به خرید هیچ سهمی نشوند.

خرید عرضه اولیه بدون نقدینگی

یکی از خدماتی که بعضی از کارگزاری‌ها برای جذب مشتری ارائه می‌دهند، گاه با عنوان «خرید عرضه اولیه بدون نقدینگی» یا «خرید عرضه اولیه بدون پول» تبلیغ می‌شود. ماجرا این است که کارگزاری‌ها می‌توانند متناسب با ارزش سبد سهام مشتریان برای آن‌ها اعتبار در نظر بگیرند و مشتریان می‌توانند با این اعتبار، اقدام به خریدوفروش سهام کنند. (قبلاً سقف اعتبار ۶۰ درصد از ارزش سبد سهام مشتری بود که به‌مرور این سقف کاهش پیدا کرده و اکنون طبق آخرین ابلاغیه به ۱۵ درصد رسیده است).

دریافت اعتبار از هر کارگزاری هم شرایط خاص خودش را دارد و هر کدام از کارگزاری‌ها بسته‌های اعتباری خاصی را به مشتریان‌شان پیشنهاد می‌کنند. اما در نهایت این اعتبار بر اساس ارزش سهامی که در آن کارگزاری دارید، تعیین می‌شود و استفاده از این اعتبار شرایط و تعهداتی دارد (مثلاً ممکن است این اعتبار ماهانه باشد و اگر مشتری این اعتبار را به موقع تسویه نکند، کارگزاری می‌تواند برای تسویه این اعتبار بخشی از سهام مشتری را بفروشد) که در نهایت شاید برای کسانی که تازه وارد بازار سهام می‌شوند و می‌خواهند عرضه اولیه بخرند مناسب نباشد. ضمن اینکه کارگزاری‌هایی که با ارائه خدمات اعتباری اقدام به جذب مشتریان زیادی کرده‌اند اکنون با ترافیک کاربران مواجهند و در روزهایی که عرضه اولیه صورت می‌گیرد ممکن است با کندی و قطعی همراه باشند.

 

 

بهترین زمان فروش عرضه‌های اولیه

سهام شرکت‌هایی که برای اولین‌بار در بورس عرضه می‌شوند معمولاً تقاضای خرید زیادی دارد و بعد از روز عرضه اولیه تا چند روز یا حتی چند هفته با صف خرید همراه است. ساده‌ترین راه برای تشخیص زمان فروش و شناسایی سود سهم‌های عرضه‌اولیه‌ای این است که تابلوی معاملات سهم را دنبال کنید و روزی که صف خرید عرضه شد و قیمت سهم به اصطلاح به تعادل رسید، شما هم سهم‌تان را بفروشید.

اما توجه داشته باشید که بیشتر شرکت‌هایی که با این روش عرضه اولیه وارد بازار سهام می‌شوند، پتانسیل سودآوری بالایی دارند و قیمت سهم‌شان پس از متعادل شدن هم می‌تواند به‌مرور افزایش پیدا کند. در واقع بعضی از این شرکت‌ها برای سرمایه‌گذاری میان‌مدت و بلندمدت هم مناسبند و اگر بتوانید پناسیل‌های سودآوری را در این شرکت‌ها تشخیص دهید و سهام شرکت‌های قوی‌تر را برای مدت طولانی‌تری در سبد سرمایه‌گذاری‌تان نگه دارید، احتمالاً سود بسیار بیشتری عایدتان خواهد شد.